Çiçek açan küçük adacıklar”: Almanya’daki bir şehir, komşular sokak ağaçlarının yanındaki toprak alanlarına sahip çıktığında

Almanya’nın Freiburg şehrinde yaşayan Olivia Besters, evinin önündeki kestane ağacının altındaki toprak parçasına bakmaya başladığından bu yana 35 yılı aşkın bir süre geçti. Başlangıçta onun için biyoçeşitlilik gibi bir kaygı hiç söz konusu değildi; o sadece kendisine komşuluk eden insanların, şehir yönetiminin ve bilim dünyasının sokak ağaçlarının yanındaki küçük toprak alanlarına verdiği önemi nasıl dönüştürdüğünü gösteren somut bir örnek sunuyor. Besters’in hikayesi ile birlikte Freiburg’un 2004’te başlattığı Baumpatenschaftsprogramm (ağaç sahiplenme programı) ve bu alanların biyoçeşitliliğe katkısını ölçmek için yürütülen araştırmalar, şehirlerde doğa temastaki azalmanın nasıl geri döndürülebileceğine dair bir model ortaya koyuyor.

Bunlar sadece rastlantısız bahçecilik faaliyetleri değil; şehrin resmi olarak organize ve desteklediği, ecologlarla bağlantı kuran bir sistem. Şehirlerin büyüdükçe biyoçeşitliliğin giderek daha küçük alanlara sıkışması ve insanların doğayla günlük temastan kopması sorununa karşı, sokak ağaçlarının yanındaki toprak alanları (tree bed) ve onlara sahip çıkma geleneği, şehirlilere hem biyoçeşitlilik kaybını azaltmaya hem de komşuluklarında doğa bağlantısını zenginleştirmeye yarayan bir yol sunuyor.

Bir ağacın yanındaki toprak parçasından 36 alanına

Besters, o ilk yıllarda arazinin sıkışmış ve çöpyle dolu olduğunu, köpeklere ait atıklarla kaplı olduğunu hatırlıyor. “Asıl olan görünümüydü” diyor. Ön kapısının hemen önündeki alanın daha güzel görünmesini isteyen Besters, “Diğer her şey çok sonra geldi” diye ekliyor. “Otuzbeş yıl önce kimse iklim değişikliği veya böceklerin azalması hakkında konuşmuyordu.” Zamanla tek bir ağacın yanındaki toprak parçası, Besters’in Herdern mahallesinde 36 alana genişledi.

Ağaç sahiplenmesine verdiği derin özür onu, çocuklarının ona sulama sistemini taşıyabileceği bir bisiklet römorku hediye etmesine, telefonunun ağaç yanlarındaki çiçeklerin muhteşem fotoğraflarıyla dolmasına ve şehir çapında düzenlenen katılım ödüllerine aday gösterilmesine kadar götürdü.

“Aslan olan görünümüydü. Arazi sıkışmıştı ve çöpyle, köpek ‘miraslarıyla’ doluydu. Sadece ön kapımın hemen önündeki alanın daha güzel görünmesini istiyordum. Diğer her şey çok sonra geldi. Otuzbeş yıl önce kimse iklim değişikliği böceklerin azalması hakkında konuşmuyordu.”

Olivia Besters, Freiburg yerleşkesi Herdern sakini

Bunlar sadece rastlantısız bahçecilik faaliyetleri değil; şehrin resmi olarak organize ve desteklediği, ecologlarla bağlantı kuran bir sistem. Şehirlerin büyüdükçe biyoçeşitliliğin giderek daha küçük alanlara sıkışması ve insanların doğayla günlük temastan kopması sorununa karşı, sokak ağaçlarının yanındaki toprak alanları (tree bed) ve onlara sahip çıkma geleneği, şehirlilere hem biyoçeşitlilik kaybını azaltmaya hem de komşuluklarında doğa bağlantısını zenginleştirmeye yarayan bir yol sunuyor.

Şehir, gönüllü faaliyeti resmi programa dönüştürdü

Freiburg’daki yetkililer yıllardır yerleşkelerin sokak ağaçlarının etrafındaki küçük toprak parçalarını gayrisi olarak ekti ve bakıyordu. 2004’te şehir, bu faaliyeti Baumppatenschaftsprogramm (ağaç sahiplenme programı) aracılığıyla resmileştirdi ve Besters gibi yerleşkelerin zaten yaptığı bir şeyi organize edip destekleyecek bir yol oluşturdu.

Biodçeşitlilik kavrama baştan beri içine gömülüydü ancak zamanla çok daha belirgin hale geldi. 2010’da şehir, Freiburg’daki çevre eğitimi merkezi Ecostation ile işbirliği yaparak Freiburger Blüte (Freiburg çiçek açıyor) girişimini başlattı. Bu girişim, ağaç alanlarına sahip çıkanları doğ bilimcilerle doğrudan birbirine bağladı ve sahiplenmcilere tohum, fidan ve sokak ağacı alanlarını yerel bitkilerin ve böceklerin küçük yaşam alanlarına dönüştürmeye dair öneri sundu.

“Çiçek açan küçük adacıklar” – şehrin bu alanların toprağın nemi tutmasına ve böcekler için yaşam alanları ile besin kaynağı sağlamasına yardımcı olabileceğini belirttiği bu küçük adacıklar.

Freiburg şehir yönetimi

Ancak araştırmamız yayımlanana kadar, bu minik alanların biyoçeşitliliğe aslında ne katkıda bulunduğuna dair pek veri yoktu.

Bilimsel araştırma: Sahiplenilen alanlar daha fazla tür destekliyor

İlk çalışmalarımızdan birinde, 200 sokak ağacı alanında büyüyen bitkileri araştırdık ve yerleşkeler tarafından aktif olarak bakılan 100 alanla bakılmayan benzer 100 alanı karşılaştırdık. Üç aylık bir süreçte bu alanlarda büyüyen 474 bitki türünü kaydettik. Bakılan alanların, bakılmayanlara göre yaklaşık 1,6 kat daha fazla bitki türünü desteklediğini bulduk.

Bakılan alanlar, baklayanlardan daha fazla yerel olmayan bitkiye ev sahipliği yapsa da, aynı zamanda daha fazla yerel bitki türünü ve daha çeşitli bitki topluluklarını destekledi. Freiburg’daki 100’ü aşan sahiplenmcilerle yapılan anket ve görüşmelerde katılımcılar, bu ekolojik rolün farkında olduklarını söylediler.

“Bahçe yapmak, aksi halde ‘beton bir bölge’ olabilecek bir yerde gerçekten biyoçeşitliliği teşvik edebilir.” Altı yıldır tek bir ağacın alanına bakaran 62 yaşındaki Sahiplenmeci Shari.

Sahari, Freiburg sahiplenmcisi

Katılımcılar sık sık kendi ağaç alanlarına bakmayı rahatlatıcı, iyileştirici, kendine sindirici ve anlamlı olarak tanımladı. Besters için bu “saf bir rahatlama” ve “ruhum için iyi hissettiren” bir faaliyet. 39 yaşında, yaklaşık üç yıldır tek bir ağacın alanına bakaran Hank şöyle anlatıyor: “Orada bir şey yaptığım zaman o kadar odaklanıyorum ki [ağacın alanında], dünyayı unutuyorum.”

Bakım ve bağlantı

Ağaç alanlarına bakım yapmak aynı zamanda sahiplenmcilerin komşularla ve daha geniş toplulukla bağ kurmasına, başkalarını da kendi sahiplenmelerine teşvik etmesine yardımcı oluyor. Bir Sahiplenmeci, “Tanımadığım insanlardan çok olumlu takdir” aldığını söylerken, başka biri bahçecilik yaparken ağacın alanında sohbet etmek için duran “akla gelebilecek kadar çok insan” olduğunu belirtti.

Besters bir zamanlar bakımsız bırakılmış bir ağac alanını açıkça bakılan bir alana dönüştürdükten sonra, insanların ona farklı davranmaya başladığını fark etti: köpek atıkları ve çöp azaldı. Görünür bakım işaretleri, bir yerin değer verildiğini gösterir ve başkalarından daha saygılı davranışları tetikleyebilir.

“Sahiplenmcilerin %73’i, sokak ağacı alanlarına sahip çıkma konusunda ilk kez bir komşudan veya biri aktif olarak bir ağac alanında bahçecilik yaparken görerek öğrendiğini bildirdi.”

Araştırmacılar

Freiburg’da artık 500’ü aşan yerleşke ağaç sahiplenme programına katılıyor ve yaklaşık 700 ağac alanına bakıyor. Şehrin 22.000 sokak ağacının ancak %3’ü sahipleniliyor. Kalan alanların bir kısmını geliştirmek, bitkiler ve böcekler için yaşam alanlarını genişletebilir ve stratejik olarak konumlandırıldığında, izolemeyi azaltan ve daha yeşil alanlar arasında tür hareketini destekleyen ekolojik basamaklar oluşturabilir.

Bu ağç alanlarının sosyal potansiyeli benzer şekilde ölçeklenebilir: sahiplenme, bu küçük halka alanlarını nispeten hızlı bir şekilde anlamlı kilarak insanların doğayla bağ kurma, daha güçlü bir yer duygusu geliştirme hem komşularıyla hem de yabancılarla etkileşime girme fırsatları yaratabilir. Ve çünkü bu bakım eylemleri oldukça görünürdür, başkalarını katılmaya ilham verebilir; böylece daha fazla sahiplenme, daha fazla yaşam alanı ve doğa ile sosyal bağlantı için daha fazla fırsat yaratır.