Yaklaşık üç yıldır Güney Afrika’da gençlerin hayatında cinsiyet ve cinselliğin nasıl bir rol oynadığını araştıran akademisyenler, ergen hamileliğinin sıradan açıklamaların ötesinde karmaşık nedenlere sahip olduğunu ortaya koydu. Nüfus, eşitsiz ilişkiler ve kurumsal engellerin kızların kontrasepsis (hamileliği önleme) konusundaki seçimlerini sınırladığı; bu durumun da ciddi sonuçlar doğurduğu tespit edildi. Araştırmacılar, hamilelik ve ebeveynliğin ergen babalar, anneler ve bakıcıları tarafından nasıl deneyimlendiğini anlamayı hedefleyen çalışmalar yürütüyor.
Araştırma ekibi, şu anda “Teenage Pregnancy Project: Classroom, Cradles and Care” (Ergen Hamileliği Projesi: Sınıflar, Beşikler ve Bakım) ile buna ilişkili ergen babalar ve bakıcılar üzerine projelerde çalışıyor. Bu çalışmalar, hamilelik ve ebeveynliğin ergen babalar, anneler ve bakıcıları tarafından nasıl deneyimlendiği ve anlaşıldığına odaklanıyor. Araştırma çoğunlukla Güney Afrika’nın KwaZulu-Natal eyaletinde yürütülüyor; Zimbabeye bağlantılı projelerle destekleniyor. Yöntem olarak görüşmeler, grup tartışmaları ve görsel yöntemler kullanılıyor.
Sıradan açıklamaların ötesinde bir gerçeklik
Araştırma bulguları, sıkça dile getirilen basit açıklamanın çok daha karmaşık bir tabloyu ortaya koyduğunu gösteriyor. Yoksulluk, eşitsiz ilişkiler ve kurumsal engeller kızların kontrasepsis konusundaki seçimlerini sınırlıyor ve bu durum dramatik sonuçlar doğuruyor. Bulguların önemli olması, dikkatin cinsiyet temelli ilişkiler içinde ve ekonomik ile kurumsal kısıtlamalar çerçevesinde alınan kararlara kaydırmasına bağlı. Cinsel ilişki, kontrasepsis ve hamilelik kararları, genç kadınların yapabileceği şeyleri sınırlayan bu tür koşullar içinde alınıyor.
Bu anlayış, sorunu “Neden o seçimi yaptı?” sorusundan “Bazı seçimlerin neden bazılarının daha kolay, zor veya imkânsız olduğunu ne belirledi?” sorusuna kaydırıyor. Kızların seçimlerini cinsiyet temelli, ekonomik ve kurumsal ortamlara yerleştirmek, gereken müdahalelerin karmaşıklığını vurguluyor. Bu müdahaleler ailelerin, okulların ve kapsamlı cinsel eğitim dahil olmak üzere geniş bir yelpaze içerebiliyor.
Poverty ve hayatta kalmaya bağlı ilişkiler
Zimbayedeki çalışma, Mashonaland Province’nin Shamva ilçesinde yaşayan, 16 ile 19 yaş arasındaki 26 genç anneyi kapsadı. Hepsi okuldayken hamile kaldılar. Güney Afrikalı araştırmacıların çalışması ise 15 ile 18 yaş arasındaki genç annlerle yapılan görüşmelere dayanıyor ve Classrooms, Cradles and Care projesinin bir parçasını oluşturuyor. İki çalışma da hamileliğin öncesinde ve sonrasında neler olabileceğini ortaya koyuyor.
Zimbayedeki araştırmada yoksulluk, eşitsiz cinsiyet ilişkileri, aile beklentileri, cinsel zorlama ve yetersiz üreme sağlığı hizmetlerinin kızları hamileliğe ve erken anneliğe yönlendirdiğini açıklamak için “reproduktif boru” (üreteç borusu) terimini kullandık.
Boru fikri, kızların hiçbir ajansa (özgür iradeye) sahip olmadığı anlamına gelmiyor. Konuştukumuz kızlar karar verdi, direndi, müzakere etti, kontrasepsis aradı ve kendileri için farklı gelecekler hayal etti. Ancak bunu, mümkün olanı keskin biçimde daraltan koşullar içinde yaptılar.
Güney Afrikalı araştırmamızdaki kızların çoğu gelecekleri için ne istediklerini biliyordu. Okulu bitirmek, iş bulmak ve anneliği ertelemek istediler. Bazıları hamileliğin nasıl önleneceğini biliyor ve kontrasepsise aktif biçimde yöneliyordu.
“Hamile kalacağımı bilmiyordum”
Zimbayedeki araştırmamızdaki genç kadınlardan biri, hâlâ okuldayken bir ilişkiye başladı. Ondan daha yaşlı olan sevgilisi evlilik hakkında düşünüyordu zaten; o ise düşünmüyordu. Şu şekilde ifade etti:
Hâlâ çok gençtim ve okulu bitirmek, bir iş bulmak istiyordum … Hamile kalacağımı bilmiyordum.
Zimbayedeki araştırmaya katılan genç annelerden biri
Bu deneyim, ergen hamileliğinin tartışılma biçimindeki merkezî bir sorunu yansıtıyor. İnsanlar genellikle bir kızın belirli bir seçimi neden yaptığını soruyor; o seçimin yapılması gereken koşullar hakkında ise daha azı soruluyor.
Poverty, özel ilişkileri güçlü biçimler etkiledi. Zimbayedde Grace her iki ebeveynini de kaybetmiş ve yaşlı büyükannesiyle yaşıyordu. Yiyecek kısaydı. Sevgilisinin kendisine zaman zaman küçük paralar vermesinden dolayı bir ilişkiye kısmen girdiğini açıkladı:
Tanen bile bana verse, en azından alabileceğim bir şey satın alırdım. Sadece para gerekiyordu.
Anesu
Bir başka katılımcı Anesu, büyükannesinin evine dönmek istiyordu. Kız kardeşiyle yaşıyordu ve hayatın zor olduğunu görüyordu. Otobüs bileatine ödeyemediği için, sevgilisinden para almayı umarak bir ilişkiye girdi. Bunun yerine, cinsel ilişkide zorlandığını ve hamile kaldığını söyledi.
Kontrasepsis kontrolü garanti etmiyor
Araştırma bulguları, yalnızca bilginin hamileliği önlediği varsayımını da sorgulatıyor.
Zimbayedeki Mutsai prezervatiflerin hamileliği önlendiğini biliyordu. Hatta elinde prezervatif vardı. Ancak sevgilisi onların kullanımını reddetti.
Kızlar, yaşlı veya daha güçlü erkek ortakların cinsel ilişkinin olup olmadığını ve kontrasepsisin kullanılıp kullanılmadığını nasıl etkilediğini anlatıyor. Bazıları, yaş farklarının, erkek otoritesinin, ekonomik bağımlılığın, korkunun ve sosyal utancın tehdidinin eyleme geçme kapasitelerini nasıl kısıtladığından bahsetti.
Sağlık hizmetleri başka bir engel de oluşturabiliyor. Zimbayedeki katılımcılar, hizmetlere ulaşmak için taşıma maliyetlerine dayanamamak, kontrasepsis kıtlıkları ve sağlık çalışanlarından görülen yargılayıcı tutumları anlattı. Bir katılımcı 2 dolar değerinde bir prezervatif implantına (rahme yerleştirilen hamilelik önleyici) sahip olamadı. Başka biri devlet hastanesine gitmek için 1 dolar, eve dönmek için ise 1 dolar toplayamadı. Bir başkası klinikten kontrasepsis hapları aldı ancak önce bir hamilelik testi satın alması gerektiğini söyledi.
Neyin değişmesi gerekiyor
Araştırma bulgularımıza dayanarak bir dizi öneride bulunuyoruz.
Birinci olarak, ergen hamileliğini azaltmak, kızlara cinsel ilişkiden kaçınmaları veya kontrasepsis hakkında bilgi verilmesinden daha fazlasını gerektiriyor.
İkincisi, üreme sağlığı hizmetleri erişilebilir, uygun fiyatlı, gençlere dost ve yargılayıcı olmayan biçimde sunulmalı.
Üçüncüsü, cinsel eğitim hamileliği önlemenin biyolojisinin ötesine geçmeli; aşk, ilişkiler, rıza, zorlama, cinsiyet eşitsizliği, maddi bağımlılık ve kontrasepsisin müzakere edilmesini zorlaştıran güç farkları hakkında tartışma için alan açmalı.
Dördüncüsü, erkekler ve genç erkekte yanıtın bir parçası olmalı. Erkek ortaklar prezervatif kullanımını reddedebilir, kızları cinsel ilişkiye ikna edebilir veya üreme kararlarında daha büyük bir kontrol uygulayabilir; hamilelik gerçekleştiğinde ise suçlamanın çoğundan kaçabildiği için hamileliğin önlenmesi yalnızca gençlerin sorumluluğu olarak kalamaz.
Beşinci olarak, üreme sağlığı yoksulluk ve maddi eşitsizlikten ayrı tutulamaz.
Altıncısı, okullar, aileler ve topluluklar hamileliktan sonra gençlerin eğitim hedeflerini desteklemeli; genç anneleri başarısız bir gençliğin uyarıları haline getirmemeli.
