Almanya’da Sachsen-Anhalt seçimleri: AfD neden kazandı ve şimdi ne olacak?

Almanya’nın Sachsen-Anhalt eyaletinde 6 Eylül’de düzenlenen milletvekili seçimlerinde aşırı sağcı Alternative für Deutschland (AfD) Partisi, anketlerin öngördüğünden yaklaşık yüzde dört daha fazla oy alarak %43,8 ile tarihinin en güçlü sonucunu aldı. Merkez sağ CDU ise 2021’deki %37,1’lik oyunun yarısına yakın bir performans sergileyerek çöktü. Neredeyse %78 oranında katılımın yüksek olması, özellikle oy dağılımını değiştirerek AfD’nin lehine işledi.

Sonuçlar, Almanya’nın ana akıl siyasi partileri için öngörülenden çok daha kötü oldu. Seçimin kutuplaştırıcı yapısı, sosyal demokrat SPD ve Yeşiller Partisi’ni bile sürpriz biçimde ödüllendirdi; her iki parti de sandalye kazanmak için gereken %5 barajını aşabilmek adına CDU ve Sol Parti seçmeninden taktiksel oy aldı.

AfD’nin seçim zaferinin ardındaki dinamikler

AfD, yönetimi ancak çoğunluğa sahip olursa hedefleyeceğini açıklamıştı; şimdi ise adayının Ulrich Siegmund’un Sachsen-Anhalt eyaleti bakan başkanına (Ministerpräsident) seçilmesini sağlayabilecek birkaç yol önünde. En muhtemel senaryo, sol ekonomik politikaları göç gibi konularda muhafazakâr görüşlerle birleştiren Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) Partisiyle yapılacak bir anlaşma.

Seçim gecesi BSW, bazı alanlarda AfD pozisyonlarıyla “örtüşmeler” olduğunu ve AfD’nin tamamen iktidardan dışlanmasının “tamamen demokratik olmadığına” inandığını belirtti. Bu yol kapanırsa, CDU’dan gelecek bir destek ikinci bir kapı olabilir. Eyalet bakan başkanının gizli oyla seçilmesi nedeniyle, Pazar günü yeniden seçilen birkaç CDU milletvekilinin AfDyle çalışma konusunda daha açık olmaya yönelik uzun yıllara dayanan bir geçmişi var.

Bazı konularda AfD pozisyonlarıyla örtüşmelerimiz var ve AfD’nin tamamen iktidardan dışlanması tamamen demokratik olmaz.

BSW, seçim gecesi yaptığı açıklamada

Oy tabanı: İşçi sınıfından mezunlara kadar geniş bir yelpaze

AfD, Sachsen-Anhalt’ta en çok işçi sınıfı seçmen (%59), daha düşük eğitim düzeyine sahip olanlar (%57) ve ekonomik durumunu olumsuz görenler (%65) içinde başarılı oldu. Ancak mezunlarda (%30) ve kendini iyi ekonomik durumda görenlerde (%37) de makul bir performans sergiledi. Yaş gruplarının neredeyse tümünde %40’ın üzerinde destek alırken, yalnızca 70 yaş üstündekiler (%31) bu kalenin dışında kaldı.

Bu verilerle AfD, toplumsal kesimlerin ve eyaletin her yerinden destek alan bir “Volkspartei” (halk partisi) olduğunu iddia edebilir. Seçimin tek konulu olmadığı da ortaya çıktı; çıkış anketleri, göçmenliğinin AfD seçmeni için motive edici faktörlerden biri olduğunu gösterdi: Oy verenlerin %91’i Almanya’da çok fazla yabancı yaşadığı için endişe içinde olduklarını belirtti. Ancak güvenlik ve ekonomi kaygıları da aynı derecede etkiliydi.

Eyalet yönetimine memnuniyetsizlik ve doğu Almanya’ya özgü öfke

Eyalet yönetiminden (2002’den beri CDU’nun liderliğini yaptığı) gerçek bir memnuniyetsizlik (%78) vardı. Berlin’deki Friedrich Merz hükümetinin itibarı ise daha da düşmüştü: Oy verenlerin %83’ü onun sıradan insanların sorunlarıyla yeterince ilgilenmediğine inanıyordu. Sachsen-Anhalt’ta seçmenlerin yalnızca %20’si, önümüzdeki yıllarda ülkeyi önemli ölçüde iyileştirme konusunda ona güveniyor.

Bu tutumlar Almanya genelinde görülebilir; ancak Sachsen-Anhalt ve diğer doğu eyaletlerinde daha güçlü. Doğu Almanya’ya özgü memnuniyetsizliğin bir bileşeni de vardı: Sachsen-Anhalt’ta tüm seçmenlerin %73’i, doğu Almanların birçok durumda hâlâ ikinci sınıf vatandaş sayıldığına inanıyordu.

Bu görüşün %83’ü AfD seçmeni tarafından benimseniyor. AfD, birleşme ve komunist Doğu Almanya günlerine dair bazı nostalji nedeniyle yaşanan şikayetleri örgütlemekte oldukça başarılı oldu.

AfD’nin sağcı uç manifestosunu ne ölçüde uygulayabildiği – ve partinin eyalette açıkça “sağcı aşırıcılık” taşıdğına dair Alman istihbaratının görüşünü doğrulayıp doğrulamadığı – yakından izlenecek.

Haber analizi

Iktidar yolunda zorluklar ve hukuki mücadeleler

EfD’nin bir hükümet kurması durumunda, eğitim, kültür, hukuk ve düzen ile kamu yayıncılığı gibi alanlarda ön safta yer alacak; ancak öğretmenleri okullarda belirli ideolojik konuları temsil etmeye zorlama gibi daha radikal önlemlere yönelik yasal mücadelelerin sürmesi muhtemel.

AfD, pozisyonunu ayrıca daha fazla kamuoyu edinmek için kullanacak ve tabiyet mahkemeleri ya da diğer partiler tarafından hedeflerine ulaşması her engellendiğinde, kendisinin kuruluşun tuzaklarına kurban gittiğini iddia edebilecek. Bu, yaygın bir popülist taktik.

Merz’in konumunu zorlaştiran geniş siyasi sonuçlar

Sonuçlar, Merz’in konumunu daha da zorlaştırdı. Zaten Almanya’da tarihte hiç kimse olmadığı kadar popüler olmayan bir şansölye olan Merz’e, 20 Eylül’de Mecklenburg-Vorpommern eyaletinde düzenlenecek seçimden herhangi bir ivme bekleyemez; bu seçim açıkça AfD ile SPD arasında bir mücadele olacak.

Aynı gün, son derece parçalı siyasetiyle Berlin eyaleti, CDU için düşük oy oranıyla ilk sırada bitme şansı sunabilir. Ancak bu oyun kaderini değiştirmez.

Kritik olan şu ki, milletvekillerinin çoğu değişiklikler talep edecek. Çoğu, AfD’nin kullanabileceği açık bir kanadı kapatmak için sağa kayma yönünde baskı yapacak; ancak bu, mevcut koalisyon ortağı SPD ile neredeyse mümkün değil.

Bazıları ise emeklilik gibi sonbaharda karara bağlanması planlanan büyük reform paketlerini yeniden müzakere etmeye çalışacak ve işçi sınıfı seçmen kaybına işaret edecek. Ancak bu, Merz’in sarsılan ekonomiyi toparlamak için Almanya’nın ne yapması gerektiğine dair analizine takılacak.

Sachsen-Anhalt, yalnızca Merz’e değil, aynı zamanda Alman toplumuna da çok zor bir soru soruyor: Ülke artık o kadar siyasi olarak parçalanmış mı ki, neredeyse yönetilemez hale geliyor?

Kolay uyuyan koalisyonlar (Liberallerle CDU ya da Yeşillerle SPD) federal seçimlerde ancak %25’in biraz üzerinde oy alabilir. Bu nedenle ana akıl partiler, AfD’yi dışarıda tutmak amacıyla temelden ayrıldıkları partilerle hükümet kurmaya zorlanıyor.

Bu hükümetler kavga ediyor, kararları erteliyor çünkü anlaşamıyor ve çöküyor. Ve bu negatif dinamikten AfD yararlanabiliyor.