Gıda israfını 1996’daki 2,6 yüzde seviyesinden 2023’te neredeyse 97 yüzdeye taşıyan Güney Kore, bu modeli bir örnek olarak gösteren New York City’nin Ekim 2024’te başlattığı zorunlu gıda atığı ayırma uygulamasına ilham kaynağı oluyor. Yeouido semtinde yaşayan Seunghwan Hong’un kartını okuttuğu anda açılan ve atığın ağırlığını kaydeden akıllı kutuda, attığı her bir gıda atığı için ödeme yapılıyor. Bu mekanizma, ülkenin atık yönetimini bir kültür haline getirirken, New York’un sakinlerine yönelik yaklaşımı ise finansal sorumluluk yerine erişim ve denetim üzerine kurulu farklı bir yola dayanıyor.
Fişin Üzerindeki Rakam Davranışı Değiştirdi
Güney Kore’nin bu başarısının ardında 1995’te getirilen hacim esaslı ücret, 1997’de zorunlu ayırma, 2005’te atık mezarlığı yasağı ve 2010’dan itibaren yaygınlaşan RFID akıllı kutular yer aldı. Teknoloji süreci kolaylaştırsa da insan davranışını gerçekten değiştiren asıl unsur, ailelerin faturalarında görünen rakamdı. Hong, gıda atığının ağırlığını ve maliyetini görmek sayesinde ne kadar atık ürettiğini daha iyi fark ettiğini söylüyor. Ülke genelinde 2025’e kadar 151.934 adet akıllı kutu kullanımda ve bunlar 8,61 milyondan fazla hane hizmet veriyor.
“Gıda atığının ağırlığını ve maliyetini görmek, ne kadar atık attığımı daha iyi anlamamı sağladı.”
Seunghwan Hong
Metan Arayışı ve Biyoreaktör
Organik maddelerin oksijensiz bir atık mezarlığında parçalanması sırasında metan adı verilen bir sera gazı açığa çıkıyor. Metan, 20 yıllık bir periyotta karbon dioksitten 80 kat daha fazla ısı hapseder. Küresel ölçekte gıda israfı, iklimi ısındıran emisyonların yaklaşık yüzde 10’unundan sorumludur. Amerika Birleşik Devletleri’nde dört kişilik bir aile haftada yaklaşık 56 dolarlık (yaklaşık 2,7 milyon TL) gıda atıyor.
Bu atığı biyoreaktöre yönlendirmekle metan toplanıp yakıt olarak kullanılabilir. Güney Kore’nin Daejeon Biyo Enerji Merkezi, aldıklarının yüzde 70 ila 75’sini enerjiye dönüştürüyor ve bu enerji günde yaklaşık 6.000 haneyi beslemeye yetiyor. Ülke genelinde bu merkezlerden 340’tan fazlası faaliyet gösteriyor. Güney Kore hükümeti, 2026’ya kadar bu sistem aracılığıyla yıllık yaklaşık 170 milyon dolarlık (yaklaşık 8,3 milyar TL) fosil yakıt tüketimini azaltmayı hedefliyor. Ancak sistemin işletilmesi, hane ücretleriyle birlikte bile yıllık 430 milyon doları aşan (yaklaşık 21 milyar TL) bir belediye atık yönetimi maliyeti gerektiriyor.
New York’un Farklı Yolu: Erişim ve Uygulama
New York City, finansal sorumluluk yerine erişim ve uygulama yolunu seçti. Beş bölgenin tamamına güneş enerjisiyle çalışan 400’den fazla akıllı kompost kutusu kuruldu ve bu kutular mobil uygulama üzerinden her saatte ücretsiz olarak kullanıma açıldı. Programın başlangıcından bu yana Belediye Atık Dairesi sakinlerle 60.000’den fazla kapıdan kapıya görüşme gerçekleştirdi ve 63.000’den fazla ihlal bildirimi çıkardı.
Manhattan’ın East Village semtinde yaşayan Grace Fu, bu kutuları kullanıyor ve onlardan memnun. Kutuların kompost yapmayı çok daha pratik kıldığını vurgulayan Fu, bina yakınındaki kemirgenlerin pek hoşuna gitmediğini belirtiyor ve daha sık temizlik yapılmasının yardımcı olacağını ekliyor.
“Bu kutuları sevmem, çünkü kompost yapmayı çok daha pratik kılıyor. Bina yakınındaki kemirgenler pek hoşuma gitmiyor; daha sık temizlik yapılması yardımcı olur.”
Grace Fu
Kesilen atıklar, gübreye dönüştürüldüğü Staten Island Kompost Tesisi’ne ya da biyogaz ve biyosünger üretmek amacıyla kanalizasyon çamuruyla birlikte sindirilen Brooklyn’deki Newtown Creek Atık Su Kaynakı Geri Kazanım Tesisi’ne gönderiliyor.
Uzmanın Uyarısı: Eksik Olan Finansal Sorumluluk
Columbia İklim Okulu’nun Sürdürülebilirlik Yönetimi programı müdürü Steven Cohen, New York’un eksik olan unsurun finansal sorumluluk olduğunu söylüyor. Cohen, Güney Kore’nin RFID kutularının her sakinin kendi organik atığından doğrudan sorumlu olmasını sağlayabileceğini belirtiyor. New York’lıların yaklaşık yüzde 70’i apartmanda yaşadığı için bu model ölçekli bir biçimde uygulanabilir görünüyor; ancak uyum sorunu çözülürse. Cohen, “Bu şehrin çoğu insan hâlâ organik atığını düzgün ayırmıyor” diyerek durumu özetliyor.
Bir yanıt yazın