Abuja’da 4-6 Ağustos 2026 tarihlerinde düzenlenen Ulusal Barış Politikası değerlendirme toplantısında, Nijerya’nın güvenlik sorunlarına yönelik yeni bir barış politikası çerçevesi tasarlamak için federal, eyalet ve yerel aktörleri koordine edecek kapsamlı bir yeniden düşünme sürecine başlandı. Ülkenin 240 milyondan fazla nüfusu ve yüzlerce etnik-lingüistik grubu arasında artan isyan, baskın, toplu kaçırma ve örgütlenmiş suçla mücadelede yalnızca askeri kapasiteyi genişletmek yeterli görülmediği için, çatışmanın önüne geçmeyi hedefleyen bir politika arayışı sürüyor.
SIPRI verilerine göre küresel askeri harcamalar 2024’te 2,7 trilyon dolara ulaşırken Afrika’da bu rakam 2025’te yüzde 8,5 artarak 58,2 milyar dolara yükseldi. Nijerya’nın harcamaları ise daha keskin bir şekilde yüzde 55 artışla 2,1 milyar dolara çıktı. Ancak Cumhurbaşkanı Bola Tinubu’nun Temmuz ayında onayladığı 28 bin yeni asker ve yeni ordu bölüğü gibi askeri güçlerin genişletilmesine yönelik adımlar, bölgede isyanın, baskının, toplu kaçırmanın, aşiret şiddetinin ve örgütlenmiş suçun arttığı bir dönemde sorunu kökten çözemedi.
Kaçırma ve Şiddetin Ölçeği
Tinubu’nun onayladığı bu genişletme, ülkenin güvenlik kollarını büyütmeye yönelik serinin en güncel adımı. 2025’in Temmuz ile 2026’nın Haziran arası dönemde ülkede 1.713 kaçırma olayında en az 7.825 kişi kaçırıldı ve en az 1.142 kişi öldürüldü. Bu rakamlar, barış politikasının yalnızca görünür şiddeti değil, onu üreten yapısal koşulları da ele alması gerektiğini öne çıkaran tartışmaları besliyor.
“Barış Sadece Çatışmamanın Yokluğu Değil”
Nijerya’nın Stratejik Hazırlık ve Dayanıklılık Ofisi (OSPRE) genel müdürü Chris Ngwodo, hedefin çatışmayı önlemeyi ülkenin daha geniş güvenlik mimarisine katmak olduğunu söyledi. Yapıcı adalet, cezai adalet ve fırsatların eşitlenmesini merkeze alan yeni politikanın hem görünmeyen yapısal şiddeti hem de insanların birbirleriyle savaşmaya başladığında ortaya çıkan öznel şiddeti hedef alması gerekiyor.
“Yapıcı şiddet görünmez. Kimse onu göremez ama mevcut. Öznel şiddet ise insanlar savaşa başladığında gerçekleşen şeydir.”
Nijerya Stratejik Hazırlık ve Dayanıklılık Ofisi Genel Müdürü Chris Ngwodo
Ngwodo, yeni politikanın ülkeyi reaktif yangın söndürme modundan tahmin edici bir mimariye kaydırabileceğini ancak güvenlik sorunlarını çözebileceğini iddia etmedi. “Çözmez,” dedi. İnsanların içgüdüsel olarak şiddetli oldukları için savaştıkları yönünde değil; gerçek sürücülerin yönetişim başarısızlıkları, adalet sistemindeki eksiklikler, uzun süredir var olan hakaretler, ihmal ve kısıtlı fırsatlar olduğunu savundu.
“Atışarak Çıkamayız”
Toplantıda ev içi güvenlik konularında başkanlık danışmanı Maj. Gen. Adeyinka Famadewa, Nijerya’nın güvenlik sorunundan “ateş ederek çıkamayacağını” söyledi. Askeri operasyonlar silahlı grupları bölebilir ve toprakları geri alabilirken, bir operasyon sona erdiğinde şiddetin yeniden dönmesi için gerekli siyasi, ekonomik ve sosyal koşulları çözmede yetersiz kaldıkları uyardı.
“Gelişmeleri önlemeye ve uzun vadeli barış inşa etmeye yatırım yapmak, krizler patlak verdikten sonra tekrar tekrar müdahale etmekten daha etkili ve daha ucuz olabilir.”
GIZ Afrika Birliği Ofisi temsilcisi Chijioke Iwuamadi
Famadewa’nın görüşüyle paralel bir şekilde, Almanya’nın kalkınma ajansının GIZ Afrika Birliği Ofisi’nden Chijioke Iwuamadi de önlemeye yatırımın kriz sonrası müdahaleye göre daha etkili ve daha az maliyetli olabileceğini savunarak aynı yönde bir duruş sergiledi.
Bölgesel Farklılıklar ve Koordinasyon Zorluğu
Nijerya tek bir çatışması yok; birbirine örtüşen ve bölgeye özgü çok sayıda sorunla karşı karşıya. Kuzeydoğuda on yıldan uzun süredir devam eden isyan, kuzeybatıda baskın ve toplu kaçırma kırsal toplulukları karıştırırken aşiret şiddeti ve örgütlenmiş suç kendi mantığıyla ilerliyor. Din etnikiteyle, toprak uyuşmazlıkları aşiret çatışmalarına dönüşürken siyasi rekabet var olan hakaretleri derinleştiriyor; göç, demografik değişim ve yanlış bilgi yayabilen sosyal medya ek bir baskı katıyor.
IPCR Genel Müdürü Joseph Ochogwu, kurumsallaşmış koordinasyon ve ülkedeki jeopolitik bölgelerde barış çalışmalarının uygulanması için net haritalanmış bir yol haritasının, çifte çalışmayı önleyeceğini; kaynak israfını, kurumlar arası rekabeti ve yardıma ulaşamayan toplulukları azaltacağını vurguladı. 2012’de mevcut olmayan OSPRE’nin bugün tüm ülkede faaliyet gösteren eyalet barış komisyonlarıyla birlikte daha geniş bir alanda çalışması gerekiyor.
Daha önce Ulusal Barış Politikası için yapılan ilk denemede IPCR süreci yönetip taslak üretti, ancak bu politika resmi olarak kabul edilmedi veya hayata geçirilmedi. 2012’den bu yana barış inşası alanının önemli ölçüde genişlediği görüldü; artık soru, bu altyapıyı uyumlandırmak ve ölçeklendirmek olup, danışmanlıkların sona ermesinden sonra bu koordinasyonun daha az çatışmaya dönüşüp mevcut olanları geri dönmesini engelleyip engelleyemeyeceği, yapılacakların ne olacağına bağlı kalıyor.
[…] […]