Bangladeş’te doğum izni artırılıyor ancak tekstil işçileri hala çocuk bakımı konusunda zorluk yaşıyor

Maternity İzni Bangladesh’de Genişliyor, Ancak Giyim İşçileri Hala Çocuk Bakımı Mücadelesi Veriyor

Çalışanlar, Gazipur, Bangladeş’teki bir giyim fabrikasında. (Fotoğraf: Solidarity Center aracılığıyla Flickr)

Bangladeş Parlamentosu, Nisan 2026’da ülkenin iş yasasını değiştirerek, uygun çalışanlar için doğum izni süresini 112 günden 120 güne çıkardı, yani yaklaşık dört ay. Ancak birçok kadın giyim fabrikalarında işe döndüklerinde karşılaştıkları asıl sorun bu değil: Bebeklerine kim bakacak?

Bu durum sadece giyim işçilerini etkilemiyor. Bangladeş’te çalışan anneler genellikle akrabalarına veya gayrı resmi bakım ağlarına bağımlı, ancak uygun fiyatlı ve kaliteli çocuk bakım hizmetleri hala sınırlı. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Bangladeş’teki geleneksel aile odaklı bakım sisteminin iş ve göç düzenlerindeki değişikliklerle birlikte baskı altında olduğunu belirtiyor. Uzun veya düzensiz çalışma saatlerine sahip düşük gelirli çalışanlar için bu durum özellikle zorlayıcı olabiliyor.

Uluslararası markalar ve fabrikalar, artık doğum politikaları, emzirme odaları ve fabrika içi çocuk bakım merkezleri gibi unsurları, ilerleme göstergesi olarak vurguluyor. Ancak bu tesislerin yeterli personel olup olmadığı, uzun vardiyalarda erişilebilirliği ve gerçekten kullanıma uygunluğu önemli soruları beraberinde getiriyor.

33 yaşındaki Narsingdi’den olan Morsheda, 15 yıldır giyim sektöründe çalışıyor ve şu anda Gazipur’daki bir fabrikada görev yapıyor. Global Voices, Morsheda ile Temmuz 2026’da Gazipur’da yaptığı görüşmede bu makale için bilgi aldı. Dört aylık doğum izninin ardından işe dönen Morsheda, beş aylık bebeğini babasının annesine emanet etti.

Morsheda, vardiyaya başlamadan önce yemekleri hazırlar, evi temizler ve daha büyük çocuğunu okula gönderir. “Alıcılar farklı politikalar ve çalışan hakları hakkında konuşuyor. Ancak görevlerimiz aynı kalmıyor. Hala en az 10 saat çalışıyoruz ve fazla mesai ile bu süre 13 veya 14 saate çıkabiliyor” diyor Morsheda. “Bazen sabah sekizden gece onlara kadar çalışıyordum. Vücudum yorgun düşüyor, sütüm kesiliyor ama kendimi temizlemem ve çalışmaya devam etmem gerekiyor.”

Fabrikada bir emzirme odası bulunuyordu, ancak bu odaya erişim başka sorunları beraberinde getiriyordu. “Emzirme odası her zaman oradaydı. Ancak bebeğimi yanıma getirecek kimse yoktu.”

Daha önce, Morsheda’nın annesi kısa bir süre onunla kalmış ve bebeği fabrikaya götürmüştü. Daha sonra ücretli bir bakıcı tutmuştu, ancak bu bakıcı düzenli olarak emzirme için gelememişti. Şu anda beş aylık bebeği, babasının annesine emanet edilmiş durumda ve babaanne iki kez günde fabrikayı ziyaret ederek bebeği Morsheda’ya teslim ediyor. “Saatlik üretim hedefini tamamlamam gerekiyor; aksi takdirde amir kızıyor” diyor Morsheda.

Morsheda’nın deneyimi, Bangladeş şehirlerinde yaygın olan çocuk bakım sorunlarını yansıtıyor. Bu durum, giyim işçileri için daha da zorlayıcı olabiliyor ve çocukların bakımı genellikle büyükanneler, ücretli bakıcılar veya daha büyük çocuklar arasında paylaştırılıyor.

38 yaşındaki Rangpur’dan olan Mina, yaklaşık 20 yıldır giyim sektöründe çalışıyor ve şu anda Savar’daki bir fabrikada görev yapıyor. Global Voices, Mina ile Temmuz 2026’da yaptığı telefon görüşmesinde bilgi aldı. Bebeği artık beş yaşında olan çocuğunun daha küçükken doğum izninden sonra 56 gün almıştı. “Çocuğum küçükken annemi köyden getirdik. Annem bebeğime yaklaşık dört veya beş ay baktı. Daha sonra annem köye geri döndü. Sonra çocuğumu başka birine para vererek bıraktım. Maliyeti karşılayamadığımda, çocuğumu fabrika çocuk bakım merkezine gönderdim. Ancak çocuğum orada hastalandı ve hastaneye kaldırılması gerekti. O zamandan beri çocuğumu çocuk bakım merkezine göndermedim.”

Başka bir seçenek kalmadığında, sorumluluk daha büyük çocuğuna devredildi. “Bunun daha büyük oğlumun okul başarısını etkilediğini biliyordum, ama başka seçeneğim yoktu” diyor Mina.

Her iki kadın da, işgücünün yarısından fazlasının kadınlardan oluştuğu ancak çocuk bakım alanlarının sınırlı olduğu fabrikalardan bahsetti. Morsheda’nın çalıştığı fabrikada yaklaşık 3000 kişi çalışıyor ve bunların neredeyse 2000’i kadın. Her iki kadın da hijyen ve bakım kalitesi hakkında endişelerini dile getirdi.

Bangladeş’in hazır giyim sektörü, ihracat gelirleri açısından önemli bir yere sahip ve yaklaşık 4,5 milyon kişiye istihdam sağlıyor, bunların daha than %57’si kadın. 2024 yılında, giyim ürünlerinin ihracatının yaklaşık %40’ı Avrupa Birliği’ne, %18’i ise Amerika Birleşik Devletleri’ne yapıldı.

Giyim sektöründeki istihdam, kadınların ücretli işlere erişimini artırmış olsa da, kadınlar hala evdeki çoğu ücretsiz çocuk bakım ve ev işlerini üstleniyor. Bangladeşli kadınlar, erkeklerden yaklaşık yedi kat daha fazla zamanı ücretsiz çocuk bakım ve ev işlerine harcıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yayınlanan bir ulusal zaman kullanım araştırmasına göre, bu durum özellikle giyim sektöründe çalışan kadınlar için büyük bir sorun teşkil ediyor. ILO destekli bir araştırma, çalışan ebeveynlerin %54’ünün yetersiz çocuk bakımın kadınların işe girmesi veya kalması konusundaki önemli bir engel olarak gördüğünü ve %18’inin ise çocuk bakımı sorumlulukları nedeniyle işten ayrıldığını ortaya koydu.

Bangladeş iş yasası, 40 veya daha fazla kadının çalıştığı işletmelerin uygun çocuk bakım odaları bulundurmasını, bu odalarda eğitimli veya deneyimli kadın görevlilerin çalışmasını ve annelerin bebeklerine erişebilmesini zorunlu kılıyor. Ancak bu yasa, Morsheda ve Mina’nın dile getirdiği pratik sorunlara tam olarak çözüm getirmiyor.

Bangladeş’in 120 güne çıkarılan doğum izni süresi, uygun çalışanlar için daha kapsamlı bir koruma sağlamış olsa da, ILO’nun Mothers@Work niteliksel değerlendirmesinden elde edilen bulgularla birlikte, işçilerin doğum izninden sonra karşılaştıkları çocuk bakım sorunlarının devam ettiğini gösteriyor.

Kategoriler:
En Son Dünya Haberleri